154 kV ve 380 kV Gerilim Dedektörü: İletim Hattı ve Trafo Merkezi Seçim Rehberi

Türkiye'nin iletim sistemi ağırlıklı olarak 154 kV ve 380 kV gerilim seviyelerinde işletilir; bazı eski bölgelerde 66 kV hatlar da bulunur. Bu seviyelerde bir hattı veya trafo merkezi fiderini bakıma almak, dağıtım şebekesine göre çok daha büyük mesafeler, daha uzun yalıtkan istakalar ve daha yüksek endüksiyon riski demektir. Enerjisizlik kontrolünün kuralı ise değişmez: Çalışılan gerilim seviyesine uygun bir dedektörle her faz ayrı ayrı kontrol edilir.

Bu yazıda 66 kV, 154 kV ve 380 kV sistemlerde kullanılabilecek HASEGAWA yüksek gerilim dedektörlerini ve iletim hattı topraklama istakalarını karşılaştırıyoruz.

Gerilim seviyesine göre HASEGAWA dedektörleri

Model	Çalışma gerilimi (AC)	66 kV	154 kV	380 kV	Yapı
HST-70	20 – 80,5 kV	✓	–	–	İstakalı, 2260 mm
HWB-110	35 – 110 kV	✓	–	–	Mafsallı
HST-138V	66 – 138 kV	✓	–	–	Mafsallı
HWB-138	66 – 138 kV	✓	–	–	Mafsallı
HST-170	60 – 195,5 kV	✓	✓	–	İstakalı, 3145 mm
HST-250	150 – 287,5 kV	–	✓	–	İstakalı, 5055 mm
HWB-550	210 – 550 kV	–	–	✓	Mafsallı
HST-550V	210 – 550 kV	–	–	✓	Mafsallı
HSR-500	250 – 550 kV	–	–	✓	İstakalı
HWB-550A	11 – 550 kV	✓	✓	✓	Mafsallı, geniş aralık

Tabloda dikkat edilmesi gereken nokta: 138 kV'a kadar çıkan modeller 154 kV için uygun değildir. 154 kV fiderler için HST-170, HST-250 veya HWB-550A; 380 kV için HWB-550, HST-550V, HSR-500 veya HWB-550A seçilmelidir.

Mafsallı mı, istakalı mı?

Mafsallı (ayrı tip) dedektörler, ortak bir yalıtkan istakaya üniversal mafsal ile takılır. Aynı istakayla farklı gerilim seviyelerine ait dedektör başlıkları kullanılabilir ve başlığın açısı iletkene göre ayarlanabilir. HWB serisinde 80 dB ve üzeri kesikli ses, 50.000 lux aydınlıkta ayırt edilebilen kırmızı LED flaş ve IP45 eşdeğeri su geçirmezlik bulunur; bu da güneş altındaki açık şalt sahaları için önemli bir avantajdır.

İstakalı dedektörler, dedektör ve yalıtkan istakayı tek bir set olarak sunar. HST serisinde istaka boyu gerilim seviyesine göre büyür: HST-170 için 3145 mm, HST-250 için 5055 mm. HST-30, HST-70 ve HST-170 modellerinin uzun istakalı "J" versiyonları da HST-250'nin 5055 mm istakasını kullanır. 380 kV sınıfındaki HSR-500, yalıtkan istaka üzerinde 15 noktada dielektrik dayanım testinden geçirilir ve yaklaşık 4,5 kg ağırlığındadır.

Tek cihazla tüm trafo merkezi: HWB-550A

Bir trafo merkezinde 380 kV, 154 kV ve 34,5 kV fiderler bir aradaysa her seviye için ayrı dedektör taşımak hem maliyetli hem karışıklığa açıktır. HWB-550A, 11 kV'tan 550 kV'a kadar geniş çalışma aralığıyla bu seviyelerin tamamında kullanılabilir. Bekleme sırasında yeşil LED yanar ve yaklaşık 2 dakika sonra otomatik söner; gerilim algılandığında kırmızı LED flaş ve kesikli ses verir.

İletim hattı topraklama istakaları

Enerjisizlik doğrulandıktan sonra hat, iş yerinin her iki tarafından topraklanmalı ve kısa devre edilmelidir. HASEGAWA teleskopik iletim hattı topraklama istakaları, taşıma sırasında kısa, kullanımda uzun olacak şekilde tasarlanmıştır:

Model	Gerilim sınıfı	Açık boy	Kapalı boy	Topraklama kablosu
Type Z1	275 kV	4,0 m	1,8 m	22 mm² × 5 m
Type Z2	154 kV	2,6 m	1,5 m	22 mm² × 4 m
Type Z3	77 kV	1,5 m	–	22 mm² × 3 m
Type Y2	154 kV	2,5 m	1,4 m	22 mm² × 4 m
Type Y3	77 kV	1,5 m	0,9 m	22 mm² × 3 m

Type Z ailesi sıkıştırmalı, Type Y ailesi butonlu kilitleme sistemine sahiptir. Fider yapınıza özel uç aparatı, istaka uzunluğu ve kablo kesiti gerekiyorsa siparişe özel topraklama setlerimiz 6,6 kV – 275 kV aralığında üretilebilir. 380 kV topraklama ihtiyaçlarınızı teklif aşamasında ayrıca değerlendiriyoruz.

Yüksek gerilimde enerjisizlik kontrolü: dikkat edilecekler

1. Doğru dedektör ve doğru istaka. Dedektörün aralığı sistem gerilimini kapsamalı, istaka boyu da iş güvenliği prosedürünüzdeki asgari yaklaşma mesafesini sağlamalıdır.
2. Dedektörü kullanmadan önce ve sonra kontrol edin. Test butonu, uygun bir test cihazı veya bilinen enerjili bir kısım ile dedektörün çalıştığını doğrulayın (canlı – ölü – canlı ilkesi).
3. Her fazı ve her iletkeni kontrol edin. Çift devreli hatlarda ve demet iletkenlerde çalışılacak tüm iletkenler tek tek kontrol edilmelidir.
4. Endüksiyona dikkat. Paralel enerjili hatların yakınındaki enerjisiz bir hat, endüklenen gerilim taşıyabilir. Topraklama setleri bu yüzden enerjisizlik doğrulandıktan hemen sonra takılmalıdır.
5. Hava koşulları. Yağmur ve nem yalıtkan istakaların yüzey kaçak akımını artırır; istakayı temiz ve kuru tutun, üretici sınırları dışındaki koşullarda çalışmayın.

Enerjili hatların yakınında çalışan ekipler için 66 kV – 110 kV aralığında çalışan HXA-70 kol tipi ve HXA-70S baret tipi yaklaşım alarmları ek bir uyarı katmanı sağlar.

Sık Sorulan Sorular

154 kV hat için hangi gerilim dedektörü kullanılır?

Çalışma aralığı 154 kV'u kapsayan HST-170 (60 – 195,5 kV), HST-250 (150 – 287,5 kV) veya HWB-550A (11 – 550 kV) kullanılabilir. 138 kV'a kadar çıkan HST-138V ve HWB-138 bu seviye için uygun değildir.

380 kV trafo merkezinde hangi dedektör kullanılır?

HWB-550, HST-550V (210 – 550 kV), HSR-500 (250 – 550 kV) veya geniş aralıklı HWB-550A uygundur. Seçimde fiderin yapısı ve gereken istaka boyu belirleyicidir.

Aynı dedektörle hem 34,5 kV hem 154 kV kontrol edebilir miyim?

Evet, 11 kV – 550 kV aralığında çalışan HWB-550A ile. Diğer modellerin çalışma aralıkları daha dardır.

Topraklama istakası hangi gerilim sınıfında seçilmeli?

İstakanın gerilim sınıfı çalıştığınız hattın gerilimine eşit veya üzerinde olmalıdır: 154 kV için Type Z2 veya Type Y2, 66 kV için Type Z3 veya Type Y3 gibi.

İletim hattı ve trafo merkezi projeleriniz için doğru dedektör ve topraklama setini birlikte belirlemek isterseniz teklif formunu kullanabilirsiniz. Dedektör standardı hakkında ayrıntılı bilgi için IEC 61243-1 Nedir? yazımıza bakabilirsiniz.